Khớp lệnh là gì và chiếc "chìa khóa" này vận hành ra sao trên bảng điện tử? Đằng sau từng bước giá nhảy múa liên tục thực chất là quá trình tương tác giữa các lệnh mua và lệnh bán trên thị trường. Bài viết sau đây của APEX Fintech sẽ giải mã tường tận cơ chế ghép lệnh cùng những nguyên tắc vàng giúp bạn làm chủ điểm vào lệnh hằng ngày.
Khớp lệnh là gì?
Khớp lệnh là thuật ngữ tài chính quy chuẩn dùng để chỉ việc hệ thống giao dịch ghép thành công lệnh mua và lệnh bán của hai bên tham gia thị trường tại mức giá được xác định theo quy tắc khớp lệnh của sở giao dịch. Khi một giao dịch khớp lệnh được ghi nhận, giao dịch được ghi nhận đối với khối lượng đã khớp; lệnh có thể khớp một phần hoặc toàn bộ.
Trong thực tế, khi bạn gửi một lệnh lên sàn, lệnh được kiểm tra tính hợp lệ và xử lý theo loại lệnh, phiên giao dịch và điều kiện hiệu lực. Nếu mức giá chào mua (Bid) gặp được mức giá chào bán (Ask) tương thích theo đúng quy định của sở giao dịch, trong phiên khớp lệnh liên tục, lệnh hợp lệ có thể được khớp khi đáp ứng điều kiện giá, khối lượng và thứ tự ưu tiên. Ngược lại, nếu chưa có đối ứng, lệnh có thể chờ, bị từ chối hoặc phần chưa khớp bị hủy tùy loại lệnh và điều kiện hiệu lực. Khối lượng khớp lệnh chỉ là tổng số lượng chứng khoán hoặc hợp đồng đã được "xác nhận giao dịch thành công" sau quá trình so khớp.
Tìm hiểu khớp lệnh là gì?
Giá khớp lệnh được xác định như thế nào?
Một trong những vấn đề người mới quan tâm nhất là giá khớp lệnh được xác định như thế nào trên bảng giá. Về bản chất chung, giá khớp lệnh là mức giá thỏa thuận mà tại đó nhu cầu của bên mua và bên bán gặp nhau, được hệ thống tự động xác lập dựa trên nguyên tắc ưu tiên của từng phương thức giao dịch cụ thể:
Trong phiên khớp lệnh liên tục: Giá khớp không tính toán theo khối lượng gộp mà được xác định ngay tức thì theo mức giá của lệnh đối ứng tốt nhất đang chờ sẵn trên sổ lệnh. Khi bạn đặt một lệnh mua vào, lệnh mua giới hạn chỉ có thể khớp với giá bán không vượt giá giới hạn; lệnh bán giới hạn chỉ khớp với giá mua không thấp hơn giá giới hạn. Lệnh có thể khớp một phần hoặc qua nhiều mức giá trong giới hạn cho phép.
Ví dụ : Sổ lệnh có bán 100 cổ phiếu giá 20.000 đồng và 200 cổ phiếu giá 20.050 đồng. Lệnh mua giới hạn 200 cổ phiếu giá 20.050 đồng có thể khớp 100 cổ phiếu tại mỗi mức giá nếu các lệnh bán vẫn còn và không có lệnh ưu tiên trước.
Trong phiên khớp lệnh định kỳ: Hệ thống tổng hợp toàn bộ các mức giá đặt mua và đặt bán trong một khoảng thời gian ấn định, sau đó thuật toán sẽ tìm ra một mức giá thỏa hiệp duy nhất giúp đạt được khối lượng khớp lệnh lớn nhất; giao dịch thỏa thuận là phương thức khác tại thời điểm chốt phiên.
Khi nhà đầu tư thắc mắc khi nào khớp lệnh mua, với lệnh mua giới hạn trong phiên liên tục, cần có lệnh bán hợp lệ ở giá không vượt giá giới hạn, đồng thời đáp ứng điều kiện và thứ tự ưu tiên. Có giá phù hợp không bảo đảm toàn bộ lệnh được khớp. Ngược lại, lệnh bán sẽ được thực hiện khi có người mua đặt giá bằng hoặc cao hơn mức giá bạn yêu cầu.
Cách xác định giá khớp lệnh là gì?
Các nguyên tắc khớp lệnh nền tảng trên sàn giao dịch
Hệ thống giao dịch điện tử của các sở giao dịch không thực hiện việc ghép lệnh một cách ngẫu nhiên. Quy tắc phân bổ và ưu tiên phụ thuộc từng sở giao dịch, sản phẩm và loại lệnh; không áp dụng đồng nhất quy tắc chứng khoán Việt Nam cho mọi hợp đồng hàng hóa quốc tế. Cụ thể như sau:
Ưu tiên về giá
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong việc xác định thứ tự thực thi:
Đối với lệnh mua: Lệnh nào đặt mức giá mua cao hơn sẽ được hệ thống ưu tiên thực hiện trước, vì người mua này sẵn sàng trả giá cao hơn để sở hữu tài sản.
Đối với lệnh bán: Lệnh nào đặt mức giá bán thấp hơn sẽ được hệ thống ưu tiên thực hiện trước, do người bán chấp nhận mức giá cạnh tranh hơn để thanh lý tài sản.
Ưu tiên về thời gian
Trong trường hợp có nhiều lệnh mua hoặc nhiều lệnh bán được nhập vào hệ thống ở cùng một mức giá, hệ thống sẽ xét đến yếu tố thời gian. Lệnh nào được nhập lên sàn trước sẽ được quyền ưu tiên ghép đối ứng trước lệnh đến sau. Nguyên tắc này áp dụng theo cơ chế ưu tiên giá và thời gian. Một số sản phẩm quốc tế sử dụng phân bổ theo tỷ lệ hoặc thuật toán kết hợp; việc sửa lệnh có thể làm thay đổi thứ tự ưu tiên.
Ưu tiên về khối lượng
Không coi khối lượng là tiêu chí thứ ba phổ quát sau giá và thời gian. Chỉ mô tả thuật toán phân bổ theo khối lượng khi nêu rõ sở giao dịch, hợp đồng và quy tắc chính thức áp dụng. Tuy nhiên, trong đa số hệ thống khớp lệnh hiện đại tại Việt Nam (như HOSE, HNX), hai tiêu chí Giá và Thời gian vẫn giữ vai trò mang tính quyết định.
Sàn | 9h - 9h15 | 9h15 - 11h30 | 11h30 - 13h | 13h - 14h30 | 14h30 - 14h45 | 14h45 - 15h |
HOSE | Phiên định kỳ mở cửa (LO, ATO) | Phiên liên tục (LO, MTL) | Nghỉ trưa | Phiên liên tục (LO, MTL) | Phiên định kỳ đóng cửa (LO, ATC) | Hết giờ |
HNX | Phiên liên tục (LO, MTL, MOK, MAK) | Phiên liên tục (LO, MTL, MOK, MAK) | Nghỉ trưa | Phiên liên tục (LO, MTL, MOK, MAK) | Phiên định kỳ đóng cửa (LO, ATC) | Phiên khớp lệnh sau giờ (PLO) |
UPCOM | Phiên liên tục (LO) | Phiên liên tục (LO) | Nghỉ trưa | Phiên liên tục (LO) | Phiên liên tục (LO) | Phiên liên tục (LO) |
Có 3 nguyên tắc khớp lệnh
Khớp lệnh định kỳ thực hiện như thế nào?
Khớp lệnh định kỳ là phương thức giao dịch được hệ thống thực hiện tại các thời điểm ấn định cụ thể trong ngày nhằm xác định giá mở cửa (phát hiện giá đầu ngày) và giá đóng cửa (chốt giá cuối ngày) cho thị trường.
Khác với việc khớp từng lệnh riêng lẻ, khớp lệnh định kỳ hoạt động theo cơ chế tập hợp: hệ thống mở sổ lệnh để gom toàn bộ các lệnh mua bán trong một khung giờ cố định mà không thực hiện ghép lệnh ngay. Đến cuối phiên, thuật toán của sàn sẽ quét đồng loạt để chọn ra một mức giá duy nhất đáp ứng nguyên tắc xác định giá theo quy chế từng thị trường:
Là mức giá đạt khối lượng khớp lệnh lớn nhất.
Khi có nhiều mức giá cùng đạt khối lượng khớp lớn nhất, mức giá được chọn sẽ tuân theo các tiêu chí bổ sung quy định cụ thể của từng sở giao dịch (thay vì mặc định luôn lấy mức giá gần nhất với lần khớp trước đó, mỗi sàn như HOSE hay HNX áp dụng thứ tự ưu tiên đối chiếu riêng theo quy chế hiện hành).
Nếu vẫn còn nhiều mức giá thỏa mãn các điều kiện trên, mức giá cao hơn hoặc mức giá quy định theo thuật toán xử lý của từng sở sẽ được áp dụng làm giá khớp chính thức.
Trong các phiên khớp lệnh định kỳ, các loại lệnh giao dịch phổ biến bao gồm:
Lệnh ATO (At the Opening): Dùng để xác định giá mở cửa lúc 09h00 – 09h15 (áp dụng trên sàn HOSE). Thứ tự ưu tiên khớp lệnh giữa ATO và các lệnh khác được thực hiện theo quy chế hiện hành của sở giao dịch; phần lệnh ATO chưa được thực hiện hết sẽ tự động hết hiệu lực ngay khi kết thúc đợt khớp lệnh mở cửa.
Lệnh ATC (At the Closing): Dùng để xác định giá đóng cửa lúc 14h30 – 14h45 (áp dụng trên cả hai sàn HOSE và HNX). Lệnh ATC chỉ có giá trị hiệu lực trong đợt khớp lệnh định kỳ đóng cửa; phần khối lượng chưa khớp hết sẽ tự động hết hiệu lực sau khi phiên này kết thúc. Quy tắc ưu tiên phân bổ khớp lệnh của ATC cần đối chiếu theo đúng quy chế giao dịch hiện hành của từng sở.
Lệnh giới hạn (LO - Limit Order): Lệnh mua hoặc bán tại một mức giá xác định do nhà đầu tư ấn định. Lệnh LO được phép tham gia xuyên suốt vào phiên định kỳ và cùng tham gia vào quá trình xác định giá khớp với các lệnh ATO/ATC theo nguyên tắc ưu tiên về giá và thời gian theo quy định.
Cách thực hiện khớp lệnh đúng là gì?
Khớp lệnh liên tục thực hiện như thế nào?
Khớp lệnh liên tục là phương thức giao dịch chiếm phần lớn thời gian trong ngày. Hệ thống tiến hành so khớp tức thì ngay khi lệnh mua hoặc bán được nhập, căn cứ theo nguyên tắc ưu tiên về giá và thời gian.
Các loại lệnh phổ biến trong phiên liên tục gồm:
Lệnh giới hạn (LO): Mua ở mức giá tối đa hoặc bán ở mức giá tối thiểu do nhà đầu tư ấn định. Phần chưa khớp vẫn nằm chờ trên sổ lệnh, được phép sửa hoặc hủy theo quy chế của sở, hoặc tự động hết hiệu lực vào cuối ngày chứ không tự hủy khi hết phiên liên tục.
Lệnh thị trường trên HOSE: Mua tại giá bán thấp nhất hoặc bán tại giá mua cao nhất. Nếu chưa khớp hết, phần còn lại tự động chuyển thành lệnh LO tại mức giá cao hơn một bước giá (với lệnh mua) hoặc thấp hơn một bước giá (với lệnh bán) so với giá khớp trước đó, đồng thời chặn theo giá trần/sàn. Lệnh bị hủy ngay nếu sổ lệnh chưa có đối ứng.
Lệnh thị trường trên HNX: Áp dụng ba biến thể chuyên biệt gồm MTL (khớp ngay, phần thừa chuyển thành LO tại giá vừa khớp), MOK (khớp toàn bộ hoặc tự động hủy ngay) và MAK (khớp tối đa khối lượng có thể, phần dư lập tức bị hủy).
Phương thức khớp lệnh liên tục hỗ trợ xử lý lệnh nhanh chóng trong phiên. Thanh khoản thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào cung cầu của từng mã và từng thời điểm chứ không được bảo đảm bởi bản thân phương thức khớp lệnh, giúp phản ánh sát diễn biến thị trường và hỗ trợ quản trị vị thế kịp thời.
Cách thực hiện khớp lệnh liên tục
Lời kết
Qua bài viết trên, APEX Fintech hy vọng bạn đã hiểu rõ khớp lệnh là gì cùng các nguyên tắc vận hành cốt lõi giúp bạn tự tin làm chủ mọi thao tác trên sàn giao dịch. Để việc đặt lệnh không còn dựa vào cảm tính và quản lý rủi ro thực thi lệnh, nhà đầu tư cần hiểu loại lệnh, giới hạn giá và độ sâu thị trường. Công cụ phân tích không bảo đảm tránh trượt giá. Hãy bắt đầu hành trình đầu tư bài bản ngay hôm nay bằng cách kết nối với hệ sinh thái công nghệ của APEX Fintech hoặc liên hệ hotline 0918.823.489 để khám phá thêm nhiều kiến thức thực chiến giá trị hằng ngày!
Nguồn tài liệu tham khảo:
Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE): Quyết định số 340/QĐ-SGDHCM ngày 19/08/2021 ban hành Quy chế giao dịch chứng khoán tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (Quy định chi tiết tại Điều 17 về Khớp lệnh định kỳ và Điều 18 về Khớp lệnh liên tục).
Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX): Quyết định số 642/QĐ-SGDHN ngày 29/09/2021 ban hành Quy chế giao dịch chứng khoán niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (Quy định tại Điều 11 về Phương thức khớp lệnh và Điều 12 về Các loại lệnh giao dịch LO, MTL, MOK, MAK).
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN): Thông tư số 120/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 của Bộ Tài chính hướng dẫn giao dịch cổ phiếu niêm yết, đăng ký giao dịch và chứng chỉ quỹ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng quyền có bảo đảm niêm yết trên hệ thống giao dịch chứng khoán.
Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV): Quyết định số 135/QĐ/TGĐ-MXV ngày 30/03/2021 ban hành Quy chế giao dịch hàng hóa tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (Chương IV: Phương thức khớp lệnh và nguyên tắc xác định giá giao dịch liên thông quốc tế).
Tuyên bố miễn trừ rủi ro:
Nội dung bài viết được biên soạn thuần túy nhằm mục đích giáo dục tài chính và cung cấp thông tin kiến thức, không cấu thành lời mời chào đầu tư, khuyến nghị giao dịch hay cam kết sinh lời từ APEX Fintech. Hoạt động đầu tư tài chính luôn tiềm ẩn mức độ rủi ro biến động giá và có thể dẫn đến suy giảm vốn. Nhà đầu tư nên chủ động tìm hiểu kỹ quy định pháp lý, tự đánh giá mức độ chịu đựng rủi ro và chịu trách nhiệm đối với toàn bộ quyết định tài chính của mình.
